Stefanos Keramidas

Αν τα εκθέματα είναι οι «πρωταγωνιστές» μιας έκθεσης, η κειμενική πληροφορία είναι η «φωνή» της, καθώς αποτελεί πολύτιμο εργαλείο ερμηνείας και επικοινωνίας με το κοινό. Ζητήματα όπως το κεντρικό μήνυμα, το περιεχόμενο, το ύφος, ο σχεδιασμός και η χωροθέτηση των κειμένων, αναδεικνύονται σε σημαντικούς παράγοντες που συνδιαμορφώνουν οργανικά το εκθεσιακό αποτέλεσμα και την εμπειρία της επίσκεψης.
Η μέχρι σήμερα εμπειρία, όμως, έχει δείξει ότι δεν δίνεται πάντοτε η πρέπουσα σημασία στον χειρισμό του μουσειακού λόγου, ο οποίος μπορεί είτε να «απογειώσει» μια έκθεση είτε, αντιθέτως, να την «προσγειώσει» επικίνδυνα.
Στόχος της ανακοίνωσης είναι η χαρτογράφηση του γραπτού λόγου σε κείμενα υπομνηματισμού μουσειακών εκθέσεων, όπως αυτός προκύπτει από μια κριτική προσέγγιση των μουσειολογικών και μουσειογραφικών μελετών που αφορούν παρεμβάσεις σε αντίστοιχα μουσεία της επικράτειας, οι οποίες σχεδιάστηκαν, ή και υλοποιήθηκαν, στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ κατά την τελευταία εξαετία.

The Kazarma tholos tomb constitutes a significant monument of Early Mycenaean funerary architecture in Argolid.
It was excavated at the end of the ‘60s by Evaggelia Deilaki and it immediately attracted the attention of experts since, amongst others, it contained richly furnished intact burials and a varied array of prestigious grave goods, which convincingly denote the high status and connections of the deceased.
In this presentation we will attempt to place the Kazarma tholos tomb within the natural and cultural landscape of the Early Mycenaean Argolid. Thus, we will focus on two main axes, topography and social structure. Firstly, it is necessary to discuss the position of the Kazarma tholos within the natural setting of the Argolid. Its location apparently creates intriguing questions. At the foot of a natural lookout, away from the known centres of the period, without an apparent relation to a contemporary settlement or other burial structures, but on an important trail that connected the Argive plain with the Saronic Gulf and the Aegean sea, the choice of the specific setting for erecting such a monumental funerary construction remains puzzling at least.
The second part of our paper focuses on the interpretation of the Kazarma tholos tomb in accordance to the evolving socio-political structure at the dawn of the Mycenaean Age. What are the elements and interrelations of power in Argolid and in what sense a distinguished individual decides, or is potentially allowed, to build an imposing symbol of posthumous remembrance on an important trade route? Is it even the case of a dignitary or maybe a local leader and in what way this paradigm emerges from the overall transforming character of this early phase of Mycenaean Argolid?

Lagogianni-Georgakarakos, M.,  S. Keramidas and E. Glytsi. Archeological Exhibitions in the Regional Museums of Greece: A Pursuit for a Constructive Visit, The International Committee for Regional Museums-Taiwan Conference, Taipei 20‐21 October 2014.

Ο θολωτός τάφος της Καζάρμας βρίσκεται στα μέσα σχεδόν του σύγχρονου οδικού άξονα που ενώνει το Ναύπλιο με την Επίδαυρο. Εντοπίστηκε το 1966 από τον Σ. Χαριτωνίδη και ανασκάφηκε συστηματικά το φθινόπωρο του 1968 από την Ευαγγελία Πρωτονοταρίου – Δεϊλάκη.
Αποτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό ταφικό σύνολο της πρώιμης μυκηναϊκής εποχής στην Αργολίδα αλλά και σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα. Στο θάλαμό του βρέθηκαν τρεις σφραγισμένες ταφές σε λάκκους, οι οποίοι ακολουθούν την αρχιτεκτονική διαμόρφωση των βασιλικών κάθετων λακκοειδών τάφων των Μυκηνών, ενώ τα ενδιαφέροντα κτερίσματα που ήρθαν στο φως αφενός καταδεικνύουν την υψηλή κοινωνική θέση των νεκρών αφετέρου τεκμηριώνουν εμπορικές ανταλλαγές και σχέσεις με άλλα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου και του ευρύτερου  Αιγαικού χώρου.
Βασικός στόχος της προσέγγισής μας υπήρξε η λεπτομερής μελέτη και αντιπαραβολή του αρχειακού υλικού που ανακτήθηκε, καθώς ήταν διεσπαρμένο σε διαφορετικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού. Πλειάδα προκλήσεων κατά την ψηφιοποίηση και συσχέτιση του σωζόμενου φωτογραφικού, σχεδιαστικού και ημερολογιακού υλικού με τα ευρήματα αποτυπώνουν εύγλωττα την ουσιαστική «επ-ανασκαφή» του μνημείου και δημιουργούν μεταχρονολογημένα ερωτήματα ανάλογου περιεχόμενου και χαρακτήρα με εκείνα που τέθηκαν κατά την αρχική του αποκάλυψη.
Παράλληλα, ο πολυδιάστατος χαρακτήρας του ταφικού συνόλου και ειδικότερα των κτερισμάτων του οδήγησαν στην υιοθέτηση μιας αναλυτικής, και συνάμα καθολικής, προσέγγισης όλων των στοιχείων που τον συνθέτουν. Πέραν της θεμελιακής μελέτης του κατεξοχήν διαγνωστικού ανασκαφικού υλικού – κεραμικής, μετάλλινων αντικειμένων, κοσμημάτων κ.ά. – που βρίσκεται σε εξέλιξη, κύριος επιδίωξη παραμένει η συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες που θα μπορέσουν να εξετάσουν με συμβατικές και εργαστηριακές μεθόδους «παραμελημένες» ομάδες ευρημάτων, εξάγοντας πολύτιμα συμπεράσματα που ξεφεύγουν των καθιερωμένων μορφολογικών, στυλιστικών και κοινωνικο-οικονομικών εκτιμήσεων. Η μελέτη του οστεολογικού υλικού ανθρώπων και ζώων, των σπόρων, των απανθρακωμένων οργανικών καταλοίπων καθώς και  αναλύσεις  μετάλλινων αντικειμένων, κοσμημάτων από ήλεκτρο, γυαλί κλπ, είναι προσεγγίσεις τέτοιου περιεχομένου, που μπορούν να διασφαλίσουν την απαιτούμενη διεπιστημονικότητα και μια ανανεωμένη, καθολική προσέγγιση αυτού του σημαντικότατου ταφικού συνόλου.

After a long period of expansion, Greek archaeological museums find themselves at a crossroads. From 1994 to 2015, the Hellenic Ministry of Culture has successively designed and implemented three major Heritage and Museums Programmes that aim to upgrade the conservation, restoration, interpretation, and display of the country’s vast cultural heritage, and improve access to it.1 Until then, most of the archaeological museums were housed in old and inappropriate buildings, without the necessary infrastructure for the storage and maintenance of the collections, while their display was in many cases archaic. Last but not least, they had very limited facilities and services. The modernisation of museums was imperative to ensure an adequate protection of cultural heritage. It came alongside social changes. Heritage and museum institutions were expected to change with the rise of ‘experience economy’ and the ensuing trend that swept the museum landscape worldwide, calling for a new role for museums.
The consequences of these programmes, which formed part of a wider structural reform co-funded by the EU within the Regional Development, Cohesion, Employment, and Environment policies framework, have been impressive, in that they completely altered the Greek museum world, and had an overall impact on the Greek economy. The number of archaeological museums has almost doubled, state-of-the art museum buildings and infrastructure have been created, and museum exhibitions have been refurbished across the country. It would be no exaggeration to say that, at the peak of the economic crisis, which spawned in 2009, Greek archaeological museums found a new impetus. Is this a paradox? As we will attempt to explain, the specific context of Greek archaeological museums will shed light on the dynamics of the situation.
All this may have serious consequences, should the vision of the archaeological museums and museum-related policies remain unchanged and fail to meet the challenges raised by the limitation of resources, the rising income and social inequalities, and the transformations in the social structure. Thus far, museum policies have failed to adapt to new conditions or provide for future developments on the local, but also on the global scale despite fundamental advances and an overall positive review. The time has come for a critical discussion of the present situation in order to re-evaluate museum policies so as to build on the achievements and ensure continuity on the one hand while adapting to change on the other. What might the mission of Greek archaeological museums be today? What are the key changes required to strengthen the capacity of museums and make them more flexible and resilient?
Without overlooking the importance of other parameters, such as environmental sustainability issues and the digital shift, we will focus our discussion on three crucial aspects: i) an outdated, rigid and over-centralised administrative system, which leaves no room for innovative approaches; ii) the effects of the ongoing economic crisis, which has dramatically raised the question of the financial and economic sustainability of Greek archaeological museums; and iii) the deficit in inclusion and outreach policies, which distances archaeological museums from society and raises the debate on their social sustainability.